Реферат: Авиация

АВИАЦИЯ


Авиация(франц.aviation,лат.аvis-құс) – Жермаңайындағыәуекеңістігіндеауаданауыраппараттармен(ұшақ,тікұшақ,т.б.)ұшудыбілдіретінұғым.Осыаппараттардыңұшуынқамтамасызететінқызметтержүйесідеавиацияқұрамынаенеді.Авиацияазаматтықавиацияжәнеәскериавиацияболыпекігебөлінеді.Азаматтықавиацияғакөліктік,санитарлық,оқу-спорттық,арнайымақсатқаарналған,аләскериавиацияғаәуекүштері,теңіздік,армиялық,әуешабуылынанқорғануғаарналғанұшуаппараттарыжатады.Адамныңаспанғаұшужөніндегіарманыертезаманнанбасталған.Тасқасалынғанқанаттыадамдардыңсуреттерісоныңдәлеліболыптабылады.Дүниежүзіндегікөптегенхалықтардыңертегілеріменаңыздарындааспанғаұшужөніндегіадамарманыайтылады.1754жылыорысғалымыМ.В.Ломоносовсеріппекүшіменқозғалысқакелетінтікұшақмоделінжасап,ондайаппараттыңұшаалатыныніс-жүзіндедәлелдеді.19-ғасырдыңаяғындамоторсызұшатынаппараттар – қалқымаұшақтаржасалабастады.1891-96жылдарынемісғалымыО.Лилиентальбірқатарқалқымаұшақжасап,бірнешеуіменұшыптакөрді.19-ғасырдағыбумашинасынжасаудыңқарқындыдамуыбуқозғалтқышыбарұшақжасауісінеалыпкелді.РесейдетеңізофицеріА.Ф.Можайский(1825-1890)өзіәуедеұшатыноқдепатағаносындайұшатынаппаратқапатенталды.Қалқымаұшақ1885жылыжасалды,бірақұшукезіндеапатқаұшырады.1894жылыАнглиядаконструкторХ.Максимбумашиналыалапатұшақжасады,олдаұшармезеттежергеқұлаптүсіпқирады.ФранцузөнертапқышыК.Адержарқанаттыңқанатынкөзгеелестетін«Авьон»аппаратыменбірнешеондағанқашықтықтыұшыпөтіпбарып(1897)құлады.Бұлсәтсіздіктердіңбәріде,негізінен,буқозғалтқыштардыңасаауырлығыменұшуталабынасайкелмейтініненболыпжатты.19-ғасырдыңаяғындаавтомобильдердекеңіненқолданылғаніштенжанатынқозғалтқыштардыңжетілдірілуіжеңіләріқуаттыавиациялыққозғалтқыштыжасауғажолашты.ОныұшаққаалғашболыпамерикалықағайындымеханиктерУ.ЖәнеО.Райтпайдаланды.1903жылы17желтоқсандаолардыңкеросинменжұмысістейтінқозғалтқышыбарұшағысәттіұшты.АғайындыРайттаржасағанұшақтарынжетілдіретүсіп,1908жылысенімдібасқарылатынжәне1,5сағатқадейінұшаалатынкүйгежеткізді.20-ғасырдыңбасындаЕуропада,негізінен,Францияда,А.Сантос-Дюмон,Ф.Фербержәнебасқаларбіріненсоңбіріұшақжасауғакірісті.1909жылы25шілдедефранцузконструктор-ұшқышыЛ.Блериоөзініңмонопландықсұлбадажасаған«Блерио-11»ұшағыменФранцияданАнглияғаЛа-Маншбұғазыүстіменұшыпөтті.1909-14жылдарыЯ.М.Гаккель,Д.П.Григорович,В.А.Слесаров,И.И.Стеглаужасағанұшақтаршықты.1910жылыБ.Н.ЮрьевРесейдегіалғашқытікұшақтыңжобасынжасады.Дегенмен,бұлкезеңдегіұшақтардыңсапасыасажақсыболғанжоқ.Соныңсалдарынанкөптегенұшақтарапатқаұшырапотырды.Ілгерідамығанкөптегенелдердіңғалымдарыавиациясаласындатеориялықжәнетәжірибелікізденістергекірісті.АҚШ-та – С.ЛенглименО.Шанют,Англияда – Дж.Кейли,Францияда – А.Эйфель,Германияда – Л.Прандтль,Ресейде – Н.Е.ЖуковскийменС.А.Чаплыгинавиацияныңдамуынаүлкенүлесқосты.1914жылыбасталған1-дүниежүзіліксоғысавиацияныңшұғылөркендеуінесебепкерболды.ОлкезеңдегібелгіліұшақтардыңқатарынаРесейдің«ИльяМуромец»,Францияның«Фарман»,«Вуазен»және«Ньюпор»,ағылшынның«Сопвич»,немістің«Фоккер»ұшақтарынжатқызуғаболады.Оларсағатына90-120кмжылдамдықпенұшты.Кейінірекұшақтардыңұшужылдамдықтарысағатына200-220км,биіктеуі7км-гежетті.20-ғасырдың20-30-жылдарыАнглияда,Францияда,АҚШ-та,Германияда,Ресейдежәнебасқаелдердеәскерижәнеазаматтықұшақтардыңбірнешежүздегентиптеріжасалып,олардыңкөпшілігікөпсерияменшығарылды.Англиядажасалынған«СупермаринS.6В»ұшағыайрықшаболды.Онымен1927жылыамериканұшқышыЧ.ЛиндбергалғашретАҚШ-танЕуропағаАтлантмұхитыүстіменұшыпөтті.Онжылданкейін1937жылыорысұшқыштарыВ.П.Чкалов,Г.Ф.БайдуковжәнештурманА.В.БеляковАНТ-25ұшағыменМәскеу – СолтүстікПолюс – Ванкувер(АҚШ)маршрутыбойынша8504кмаралықтықонбайұшыпөтті.Бұлерліктікейінөзгеұшқыштардақайталады.30-жылдардың2-жартысындаКСРО-да,Англияда,Германияда,Италияда,АҚШ-та,Франциядареактивтіқозғалтқыштардыңшығуыменавиациятехникасысапажағынанжаңасатығакөтерілді.Реактивтіқозғалтқыштарыбаралғашқышетелдікұшақтардан:ИталияныңКК-1жәнеКК-2(1940-41),Англияның«Глостер»(1941),АҚШ«Эркомет»(1942)ұшақтарынатауғаболады.50-жылдардыңбасындаалғашретКеңесОдағындадыбыстанжылдамұшатын(сағатына1450км)бірорындықМиГ-19жойғышұшағы,60-жылдардыңекіншіжартысындаамериканыңF-4«Фантом»жойғыш-бомбалаушысы,сондай-ақкөпмақсатқақолданылатын,бірдентіккөтерілеұшы,тікқонаалатын,ұшқанкездеқанатыныңгеометриялықпараметрлерінқажеткеқарайөзгертугеболатынF-111ерекшеұшақтарыжасалды.60-жылдардыңаяғындабірқатарелдердедыбыстанжылдамұшатынжолаушытаситынұшақтаржасалды.90-жылдардыңбасындаәскериұшақтардыңұшужылдамдығысағатына3000-3500км,биіктігі30000м,ұшуқашықтығы15000км-денасты,тіптіәуедежанармайқұйыпалатындәрежегежетті.Бірқатарелдердеорбиталықжәнеәуе-ғарыштықұшақтаржасаужұмыстарыжүргізілдіжәнеәжептәуіртабыстарғақолжетті.Авиацияменракеталықтехникалардыңдамуығарыштықкемелердіңжәнеқуаттыкөпсатылытасығышракеталардышығаруғанегізқалады.Қазақстандағыавиацияныңдамуы1926жылданбасталады.ОсыжылыҚызылордааэропортыныңқұмдауыталаңынаналғашретаспанғаПО-2ұшағыкөтерілді.1929жылыҚызылорда – Мәскеуәуежолыорнықты.Алматы –Мәскеутұрақтыәуеқатынасы1940жылыПС-84ұшағыарқылыжалғасты.1970жылыәуежолыныңұзындығы75мыңкм-гежуықтады.ӘуежолыолкездеҚазақстанастанасыАлматыныодақтасреспубликаларастаналарыжәнеіріөнеркәсіптіқалаларменбайланыстырды.1977жылдандыбыстанжылдамұшатынТУ-144жолаушыалыпұшағы1-ретКСРО-даАлматыменМәскеудіжалғастырды.Республикамыздыңаудан,облысорталықтарыменәуежолыбайланысыорнады.Республикаәуежолдарыныңұзындығы1975жылы80,0мыңкмболды.Бұлсолкездегіжалпыодақтыңәуежолдарыұзындығының11%-іеді.Онанкейінгіжылдарыұшақпаркісапажағынанжаңартылып,санжағынанөсетүсті.РеспубликаныңәуежодарындаАн-24,Ил-76,Ил-62,Ту-134,Ту-154,Як-40,Як-42ұшқырұшақтарыжолаушыларғақызмететіпкеледі.Соңғыкездегіжаңатехникалардыңқолданылуынабайланыстыаэропорттаржүйесіедәуірұлғайды.Қазақстанныңмагистральдықжәнежергіліктіәуежолдарындааэропортпенаэровокзалсаныкөбейді.Ұшақтардықондыружәнеқозғалысынбасқарудыңрадио-радиолокациялықжәнежарыққанегізделгентехникалыққұралдарынқайтақұружәнежаңартужөніндекөпжұмыстаржасалды.Агенттіктерменаэрофлоткассаларыныңжүйесіұлғайды,көпшіліккеқызметкөрсетудіңавтоматтандырылғанжүйесі – «Сирена»ойдағыдайқызметатқарады.Ил-76,Ил-86,Ту-134,Ту-154,«Боинг-737»және«Боинг-747»ұшақтары90-жылдарданбастапҚазақстанРеспубликасықалаларынБудапешт,Пекин,Сеул,Стамбул,Тегеран,Тель-Авив,Мәскеу,т.б.көптегенқалаларменбайланыстырды.Астанадантәулігіне15,Алматыдан200-денасаәуекемелеріұшады.