Реферат: Бу китап Каръяуды м8кт8бе тарихы д8вамында т7рле елларда эшл8г8н, укыган кешел8рне6 х8тер сандыкларында сакланып килг8н ист8лекл8р тупланмасы

КАРЪЯУДЫ М*КТ*БЕ

ИСТ*ЛЕКЛ*Р


Чакмагыш - 2008


Каръяуды м8кт8бене6 110 еллыгына,

м8кт8п тарихында тир8н эз калдырган

укытучылар 48м укучылар ист8леген8 багышлана


ИСТ*ЛЕКЛ*Р


Бу китап - Каръяуды м8кт8бе тарихы д8вамында т7рле елларда эшл8г8н, укыган кешел8рне6 х8тер сандыкларында сакланып килг8н ист8лекл8р тупланмасы. Шул ист8лекл8р аша укучы м8кт8пне6 тышкы 48м эчке кыяф8тен к9заллый алыр диг8н 7метт8 калабыз.


Баш редактор - С.М.Усманов, тез9че автор 48м 8д8би редактор Д.М. Х8кимова-Х8йруллина, Каръяуды м8кт8бен8 кагылышлы материал туплаучылар - Альмера М8сн8ви кызы 48м Николай Р8фил улы Калагаевлар, Алия Фаил кызы С8етова, укытучылар, укучылар, олы яшьт8ге авылдашлар.


Эчт8лек

Кереш с9з __________________________________________5


Беренче б9лек

М8кт8пне6 аерым язмышы була мик8н?!_______________14

1.1. Каръяуды тарихыннан_____________________14

1.2. Авыл тарихына караган музей м8гъл9матлары_27

1.3. Халкыбыз 48рвакыт белемг8 тартылган_______29

1.4. Дин 48м м8гариф_________________________ 31

1.5. Б84ия абыстай ___________________________33

1.6. Комсомолец Чанышев_____________________ 37

1.7. Каръяуды м8кт8бене6 ликбез булган чаклары_ 39

1.8. М8кт8пне6 беренче р8сми директоры_________40


Икенче б9лек

Елдан-ел 9с8 барабыз________________________________43

2.1. Директор Ф8рв8зов________________________43

2.2. Муса №8лилне6 беренче укытучысы__________45

2.3. М8кт8п сугыш чорында ____________________48

2.4. Сугыш чоры балалары иск8 ала _____________51

2.5. Директор Т8зкир8 Садыйкова _______________53

2.6. Директор Гаян В8лишин ____________________54

2.7. Каръяуды м8кт8пл8ре сугыштан со6 _________56

2.8. Без икебез д8 бер тамырдан ________________59

2.9. Сигезд8н алтысы югары белем алды _________62

2.10. М8кт8пне6 тимур отряды _________________62

2.11.Тормыш университетымны6 т89ге баскычы ___65

2.12. Балачак шигърияте_______________________69


?ченче б9лек

Тора-бара сигез ел укый башладык____________________74

3.1. Ак кар кебек ак к96ел _____________________74

3.2. Барыбер б8хетлемен!_____________________79

3.3. Ис8нмесез, З7лф8 се6лем!________________82

3.4. М8кт8пне6 укучысы да, укытучысы да мин…__83

3.5. М8кт8бем - чишм8 башым _________________88

3.6. Х8теремд8 уелып калган ямьле Буа буйлары_94

3.7. Укытучылар династиясен8 нигез салучы_____103

3.8. Мин директор булып килг8нд8______________107

3.9. Артекка бару б8хетен8 ирештем___________109

3.10. М8кт8бемне6 бик б8хетле м8лл8ре_______112


Д9ртенче б9лек

Мен8 х8зер инде урта м8кт8п булып 3итештек_________ 115

4.1. Бераз коллегаларым турында______________ 116

4.2. Каръяуды м8кт8бен8 д8 спорт 3ене кагылды_ 121

4.3. Фотоальбом карап утырам_________________125

4.4. Ихтирамым чиксез зур____________________128

4.5. Каз 7м8се 4аман к96елемд8_______________131

4.6. Б8хетемне Каръяудыда таптым____________ 134

4.7. И6 озак эшл8г8н директор_________________149


Бишенче б9лек

М8кт8п 3аны - аны6 3ит8кчесе_______________________152


Алтынчы б9лек

(тк8н гомер н8ти38сен, кил8ч8к 7метен м8кт8п музее билгели _______________________________________________162

6.1. М8кт8п музее – халык х8тере ______________162

6.2. Оешу этаплары__________________________ 163

6.3. Эшл8ребез артабан да у6 булсын __________ 165

6.4. Без д8вамлы бу 3ирд8 ___________________ 167

6.5. Каръяуды м8кт8п театры _________________ 171

№иденче б9лек

М8кт8пне6 б9генгесе - кил8ч8к нигезе_________________173

7.1. М8кт8п коллективы директор к9злегенн8н____173

7.2. Я6а Каръяуды м8кт8бене6 район к9л8менд8ге роле _____________________________________________179

Районда «М8гариф» милли проектын

тормышка ашыру юллары ___________________________181

Сигезенче б9лек

Туган яктан ил4ам алып ____________________________ 185

^ КЕРЕШ C(З


Каръяуды м8кт8бене6 110 еллыгына багышлап чыгарылган 48м сезне6 игътибарыгызга т8къдим ителг8н китап - к9м8к эш н8ти38се. Монда тупланган м8гъл9матлар, башлыча, Башкортстан республикасыны6 (з8к д89л8т тарихи материаллар архивыннан алынды (ЦГИА РБ).

Шул м8гъл9матлар буенча, Уфа губернасыны6 Б8л8б8й 7язе Иске Каръяуды авылында 1898-нче елда рус-башкорт училищесе ачылган була.


(Архивные документы: И-113. Опись 1. Дело 613.Л.75,116 об.)


Каръяуды авыллары бу т7б8кне6 и6 бай тарихлы 48м к9ренекле 7лешен т8шкил ит8. Тарихта 9з эзен калдырган Иске Каръяуды авылыннан тора- бара Т9б8н Каръяуды, Урта Каръяуды, Чиялекул Каръяудысы, Я6а Каръяуды, Ягер Каръяудысы, Ленин Каръяудысы, Чишм8-Каран (Чытыр) Каръяудысы, Шаран Каръяудысы 48м башка авыллар б9ленеп чыккан. Каръяуды авыллары тарихын туплауда м8кт8п музее м8гъл9м8тл8ре, республика архивы 48м районыбызны6 тарих укытучысы Марат Ахунов м8гъл9матларыннан алынды. Б9генге к7нд8 ул Базы буенда урнашкан Каръяуды авылларыны6 тарихын бик 3ентекл8п 7йр8н9ен д8вам ит8.

1917 нче елда Т9б8н Каръяуды, 8 1919 нчы елда Я6а Каръяуды авылларында гомум белем 48м хезм8т нигезл8рен бир8 торган беренче д8р838ле м8кт8пл8р ачыла.

(Архивные документы ЦГИА РБ: Фонд Р-473, Опись 2. Дело 512. № 1 об; Фонд Р-796. Опись 1. Дело 3553. 1.2.5.)

БАССР М8гариф Министрлыгыны6 архив фондында сакланып килг8н Чакмагыш районыны6 башлангыч белем бир9 м8кт8пл8ре исемлегенд8 1934 нче елны6 1 нче сентябрен8 т9б8нд8гел8р к9рс8телг8н:

1) Я6а Каръяуды башлангыч белем бир9 м8кт8бе, ачылу елы - 1923;

2) Т9б8н Каръяуды башлангыч белем бир9 м8кт8бе, ачылу елы - 1929.


(Архивные документы ЦГИА РБ: Фонд Р-798. Опись. 1. Дело 3358. - Л.1)


Чакмагыш районы м8кт8пл8ре исемлегенд8 1935 нче елны6 15 нче сентябрена Я6а Каръяуды авылында тулы булмаган урта (3идееллык) м8кт8п барлыгы исбатлана, ачылу елы - 1935.


(Архивные документы ЦГИА РБ: Фонд Р-798, Опись 1, Дело 3353. Л. 2.5.).


Т9б8н Каръяуды м8кт8бе б9генге к7нд8 д8 башлангыч м8кт8п булып кил8 бирс8, Я6а Каръяуды м8кт8бе 1963 нче елда сигезьеллыкка, 8 1973 нче елда унъеллык урта белем бир9 м8кт8бе итеп 9зг8ртел8.

М8кт8пне6 тарихы, и6 беренче н89б8тт8, шунда т7рле еллар д8вамында эшл8п килг8н укытучылар тарафыннан булдырыла. Я6а Каръяуды м8кт8бе 110 ел буена эшл8п кил9 д8веренд8 м8кт8п директоры вазифасын башкарып килг8н кешел8рне ачыклау, минемч8, к9м8к эшебезне6 и6 зур тарихи кыймм8тен т8шкил ит8. Гаделлек 7чен 8йтеп кит9не кир8к дип табам, сугышка х8тле чорга караган материаллар аз 48м аларны6 аз булуы табигый да, ч7нки бу китап м8кт8п тарихына кагылышлы беренче эшебез. Кил8ч8кт8 Чакмагыш районыны6 м8гариф системасы тарихына багышланган эшл8рд8 яис8 Каръяуды м8кт8бе тарихы буенча чыгарылган я6а басмаларда без ул материалларны шактый тулыландырырбыз диг8н 7метт8 калабыз.

;8р директорны6 м8кт8п тарихында 9з эзен калдырып кит9е шик тудырмый, л8кин кайбер директорларны6 рухы вакыт узган саен чагулана, 848миятлел8н8 бара сыман. Шуларны6 берсе - К8бир Ф8рв8з улы Ф8рв8зов. Бу ш8хесне6 директор булып эшл8г8н д8вере сугыштан со6гы авыр елларга туры кил8, шу6а к9р8 д8 ул м8кт8п 7чен ген8 т9гел, б7тен Каръяуды авылы 7чен к9ренекле 48м ихтирамлы кешег8 8верелг8н. Авылдашлар х8тир8л8ренд8 К8бир Ф8рв8з улыны6 шактый зур урын бил8п кил9е д8 шуны6 бел8н исбатланадыр.

Укытучы 48рвакыт м8кт8пне6 й7зе булып тора. Каръяуды м8кт8бене6 д8 й7зе булырдай ш8хесл8ре байтак булган. Шуларны6 и6 к9ренеклесе - Ленин ордены кавалеры, исеме д7нья к9л8менд8 билгеле булган ватанп8рв8р, ка4арман-шагыйрь Муса №8лилне6 беренче укытучысы Габдулла Габдрахман улы Усманов. Шуны6 7чен Каръяудылар аны6 бел8н бик урынлы горурлана.

Сезне6 игътибарыгызга т8къдим ителг8н ист8лекл8р 3ыентыгында, башлыча, 1960-2008 нче еллар вакыйгалары тупланган, ч7нки бу елларда укыган-укыткан кешел8рне6 к9бесе 8леге к7нд8 д8 ис8н-сау. Ист8лекл8рд8 аеруча 3ылылык, зур ихтирам бел8н Рамазанов Гыймран Гыйлван улы, М7хетдинова ?м8м8 *хъяр кызы, Усманов М7д8рис *9х8ди улы, Янбирдин *хм8тз8ки Йомагыл улы, Усманова(Мостафина) З89л8 *хм8тгали кызы, Камалова Фина Галл8м кызы, Васиков Камил Х8би улы, Ф8йрузов Р8с9л Гата улы 48м башкаларны6 исеме телг8 алына.

;8р м8кт8п 9зене6 укучылары бел8н д8 горурлана. Й7з елдан артып китк8н тарихында Каръяуды м8кт8бен (башлангыч, 3идееллык, сигезьеллык, урта) т8мамлаучылар арасында Б7ек Ватан сугышында катнашучылар, Туган илебезне т7рле хезм8т 7лк8сенд8 лаеклы данлаучылар булды. М8с8л8н, З8к8рия Нурлыгаяновны6 сугыш чорындагы батырлыгы турында авыл халкы б9генге к7нд8 д8 горурланып с7йли. М8кт8п балалары аны6 тормыш юлы, кылган батырлыклары, туганнары турында м8гъл9мат 3ыеп, музей фондын тулыландырып тора.

Шунысын 7стисе кала: Каръяуды туфрагында туып, аны6 м8кт8бенн8н чыкканнар арасында сугышта катнашучылар да, туган илебез иминлеге 7чен гомерл8рен сарыф ит9чел8р да бик к9п. Алар х7рм8тен8 авыл 9з8генд8 48йк8л куелган.

Б7ек Ватан сугышында катнашкан авылдашларыбыз арасында генерал-майор, «Ил алдындагы хезм8тл8ре 7чен», ике «Кызыл йолдыз», II д8р838 «Ватан сугышы» 48м «Кызыл байрак» орденнары кавалеры Кашаев Ш8йхетдин Ш8р8фетдин улын да иск8 алып кит9 бик урынлы булыр.

Башкорт АССРыны6 атказанган м8д8ният хезм8тк8ре, республикабызны6 билгеле язучыларыны6 берсе Б8йр8мов *хн8ф Арслан улы 1923 нче елда Я6а Каръяуды авыл Советыны6 Чиялекул авылында туа. Ул да немец-фашист илбасарларына каршы сугышта катнаша. К9рс8тк8н батырлыклары 7чен II д8р838 Ватан сугышы, ике тапкыр «Кызыл Йолдыз» орденнары бел8н б9л8кл8н8. Сугыштан со6 аны6 «№и69чел8р», «К9мелг8н эзл8р», «Чыныгу юллары», «Сукмактагы йолдызлар» 48м башка 8с8рл8ре укучылар тарафыннан 3ылы кабул ителде.

Каръяуды м8кт8бен т8мамлаучы байтак якташларыбызны6 исемн8ре 2007 нче елда Х8йд8р 48м Айдар Басыйровлар тарафыннан чыгарылган «Чакмагыш туфрагында туганнар» диг8н энциклопедик-белешм8 китабына кертел9е д8 очраклы т9гел.

Гомум8н, Я6а Каръяуды м8кт8бе 9з укучылары бел8н хаклы горурлана. Шул укучыларны6 берсе - Кызыл Байрак ордены кавалеры Ха3и8хм8тов Халит Гали8хм8т улы. Русия м8кт8пл8рене6 атказанган укытучысы Халит Гали8хм8т улы к9п еллар д8вамында Чакмагыш районыны6 М8гариф б9леге м7дире булып эшл8де.

Авыл халкы 48м Я6а Каръяуды м8кт8бе аеруча Русияне6 48м Башкортстанны6 атказанган табибы, «Алтын скальпель» иясе, Русияне6 Табигый ф8нн8р академиясе академигы, СССРны6 с8лам8тлек саклау отличнигы, медицина ф8нн8ре докторы, профессор Хунафин С89б8н Нурлыгаян улы бел8н горурлана. Зур дан казанган якташыбыз 9зе д8 авылдашларына 48рвакыт ярд8м кулын сузарга 8зер тора.

Данлыклы авылдашларыбызны иск8 т7шерг8нд8, Шакировлар н8селен телг8 алу бик д7рес булыр иде. С89б8н Нурлыгаян улы Хунафинны6 47н8рд8ше, быел 50 яшен т9г8р8кл89че Шамил Гамбир улы Шакиров – шуларны6 берсе район 9з8ге д8вахан8се хирург-табибы ул. 2008-нче елда а6а Башкортстан Республикасы Президенты Указы бел8н “Башкортстан Республикасыны6 атказанган табибы” диг8н мактаулы исем бирелде.

Шакиров Шамилне6 бертуган энесе Камил Гамбир улы б9генге к7нд8 Уфа ш848рене6 Ленин районында федераль хаким булып эшли.

Шушы форсаттан файдаланып, 9земне6 балачак дусымны, 8леге к7нд8 “ Башкортостан Республикасы» г8зитене6 баш редакторы урынбасары булып эшл8п кил9че, Башкортстанны6 атказанган матбугат 48м ки6к9л8м м8гъл9мат хезм8тк8ре Нуртдинов *лтаф Габдрахман улын да иск8 алып кит9 урынлы булыр. *леге к9м8к эшне башкару барышында аны6 да аерым 7леше бар.

Тагын да ике яшьлек дустым турында 8йтеп кит8рг8 кир8к дип, уйлыйм. Аларны6 берсе - Кунафин Ильяс Ф8тхелбаян улы. Каръяуды м8кт8бенд8 укыганда а6ардан да зир8гр8к, камил акыллырак кеше юк иде. Ике т89лек эченд8 700 битлек 8д8би китапны укып чыгып, безг8 аны6 эчт8леген с7йл8п бир8 торган иде. Физика 48м математика д8ресл8ренд8 д8 а6а ти6н8р булмады.

Икенче дусым - С8лимов Фларит Фоат улы - бик кешелекле, нечк8 к96елле ш8хес. №ыр-мо6га бик 8в8с, 9зе матур итеп гармунда уйный.

Намуслы хезм8т к9рс8теп килг8н якташларыбызны6 байтагы т7рле д8р838д8ге орденнар бел8н б9л8кл8нде:

«Хезм8т Даны» ордены кавалерлары Ханов *нв8р Габдулла улы, *хм8тханов Фансаф Закир улы, С8хибг8р8ева Ф8н9з8 Ха3гали кызы;

“Хезм8т Кызыл байрак” ордены кавалерлары К8римова В83и48 Нигъм8т3ан кызы, Камалов Харис Камал улы, Х8м8дияров Ф8нзил Ми6ле8хм8т улы;

“Почет билгесе” ордены кавалерлары Булатов Н83ип Котлы8хм8т улы, С8етова Х89л8 Г8зиз3ан кызы.

Каръяуды м8кт8бен т8мамлаучылар арасыннан Русияне6 иминлек хезм8те Башкортстан республикасы идар8сенд8 кадрлар б9леге начальнигы урынбасары, подполковник, II д8р838 “Ватан алдындагы хезм8тл8ре 7чен” ордены Кавалеры *хт8мов Мансур М7нир улын 48м эчке эшл8р полковнигы, Башкортстан эчке эшл8р министры урынбасары, “Ш8хси батырлык 7чен” ордены кавалеры Карамов Илдус Галим3ан улын иск8 алып кит9 бик урынлы булыр.

“Волга” колхозында эшл89чел8р арасында да Башкортстан республикасыны6 атказанган авыл ху3алыгы хезм8тк8рл8ре бар: С7л8йманов Азат Габит улы, Камалов Фирд8вис Р8гыйб улы (“Башкортстан республикасы алдындагы хезм8тл8ре 7чен” ордены кавалеры), М7галимов Ш8йхелимам З8к8рия улы 48м башкалар.

Туган м8кт8бебезне т8мамлаучылар арасында ф8н докторлары 48м кандидатлары да бар. Алар - Латыйпов Рим Ш8йхразый улы (УГНТУ), Кунафин Айдар Ф84им улы (БГАУ), Ш8рипова Гамб8р8 Назыйф кызы (БГАУ), Мансуров Илсур С8лих3ан улы (СГПА) 48м башкалар.

Каръяуды м8кт8бен т8мамлаучыларны6 байтагы яраткан укытучыларыны6 47н8рен сайлап, б9генге к7нд8 республика 48м ил к9л8менд8 мактаулы исемн8рг8 лаек булдылар. Алар арасыннан Усманова (Рамазанова) Рима Гыймран кызын, Кунафина (Аллаярова) Ф8ния Нигъм8тулла кызын, Исламова *мин8 Газетдин кызын, Ильясова(Рамазанова) Р8сим8 Гыймран кызын, Казыйханова Суфия Насрулла кызын,Нургалиева(Рамазанова) Н8сим8 Гыймран кызын 48м башкаларны 8йтеп 9т8рг8 була.

Башка 7лк8л8рд8 д8 данлы хезм8тл8ре 7чен т7рле к9л8мд8ге, д8р838д8ге б9л8кл8рг8, лаек булган якташларыбыз бар. М8с8л8н, юстиция подполковнигы, Русияне6 атказанган юристы С8л8хов Р8мил Разетдин улы, Русияне6 атаклы нефтьчесе, Хезм8т герое Низамов Радик Ха3и улы, “Батырлык” ордены кавалеры, сакта тору хезм8тен алып баручы аерым батальон командиры *48дуллин Вадим Х8ниф улы, Башкортстанны6 атказанган артисткасы Янбирдина Г7лнур *хм8тз8ки кызы, Башкортстанны6 юстиция б9леге 3ит8кчесе Исламова Зил8 Газетдин кызы 48м башкаларны 8йтеп кит8рг8 кир8к дип таптым.

М8кт8п укытучылары арасында Русия Федерациясене6 атаклы хезм8тк8рл8ре – м8гариф отличниклары да бар: Нургалиев Тимер3ан Нурлыгаян улы, Якупова(Усманова) Роза М7д8рис кызы, Кунафина Фл9р8 Ф8тхелбаян кызы, Арсланова Лира Тимергали кызы, республикабызны6 атказанган м8д8ният хезм8тк8ре Калагаева(Н83миева) Альмера М8сн8ви кызы, Башкортстан Республикасы халык м8гарифе отличнигы Ш8йхетдинова Г9з8лия №8мгыйнур кызы, Башкортстан Республикасыны6 атказанган укытучысы Ф8йрузова Рита №и4анур кызы 48м башкалар.

Якташларыбыз 8леге чорда 4аман да чыгып торган локаль сугышларда катнашып та 9зл8рене6 илг8 булган тугърылыкларын исбатлап кил8л8р. Шулар арасыннан Мозафаров Х8дис Х8мит улы 48м Шакиров Камил Гамбир улы (*фганстанда), 8 Нуртдинов Раил Ягъф8р улы, *48дуллин Вадим Х8ниф улы, Исламов Инзир Имамгали улы (Чечняда) интернациональ бурычларын 9т8дел8р.

*леге к7нд8 д8 Каръяуды м8кт8бенд8 эшл8п кил9чел8рне6 кайберл8рен ген8 билгел8п кит8 алдык. *йтерг8 кир8к, алар исемлеген без тагын озак д8вам ит8 алыр идек, ч7нки Каръяуды 3ирен данлаган якташларыбызны6 к9плеге 48м моны6 артабан да шулай булачагы 4ич т8 шик тудырмый.

Шул ук вакытта 8леге Каръяуды м8кт8бен8 кагылышы укытучы-укучылар ист8лекл8ренн8н гыйбар8т булган 3ыентыкны6 д7нья к9р9енд8 Чакмагыш районы хакимияте башлыгы, авыл ху3алыгы ф8нн8ре докторы, профессор Йосыпов Риф С8гъд8тулла улы 48м «Волга» колхозы р8исе, Башкортстан Республикасыны6 атказанган авыл ху3алыгы хезм8тк8ре С7л8йманов Азат Габит улыны6 да рольл8ре зур диярг8 тиешбез.

Каръяуды м8кт8бенд8 т7рле елларда укыткан укытучыларны6, белем алган укучыларны6 8леге китапка кертелг8н ист8лекл8ре м8гън8ви яктан 9зг8ртелмич8 бирелде.

Вакыт узу, я6адан-я6а м8гъл9матлар табылу бел8н без 8леге ист8лекл8рне6 я6артылып, тулыландырылып чыгарылган икенче, 7ченче басмаларын к9р9г8 7мет баглап калабыз. Б9генге к7нд8 Каръяуды урта гомум белем бир9 м8кт8бенд8 эшл8п кил9че укытучылар коллективына 110 ел буена сакланып килг8н традициял8рне лаеклы д8вам ит9л8рен тел8п калабыз.

Каръяуды м8кт8бен8 кагылышлы 7ст8м8 48м я6а материалларны т9б8нд8ге адрес буенча 3иб8р9егезне 9тен8без:

РБ, Чекмагушевский р-н, с.Новые Карьявды, школьному музею.

Электрон адрес: nkssh@yandex.ru

М8кт8п сайты: www.nkssh.narod.ru


С.М.Усманов,

Салават Юлаев Ордены Кавалеры,

Русия Федерациясе Югары м8кт8бе

атказанган хезм8тк8ре,

Башкортстан Д89л8т 3ыены - Корылтай депутаты,

физика 48м математика ф8нн8ре докторы,

профессор, БирГСПА ректоры


^ БЕРЕНЧЕ Б(ЛЕК

М*КТ*ПНЕ: АЕРЫМ ЯЗМЫШЫ БУЛА МИК*Н?


М8кт8п… «М8кт8п» диг8н т7шенч8 9з эчен8 бик к9п н8рс8л8рне сыйдыра ул. Бигр8к т8, авыл 3иренд8. Ч7нки авыл м8кт8бене6 вазифалары кала м8кт8бен8 караганда ки6р8к т8, 3итдир8к т8, халыкка ясаган т8эсире д8 к7члер8к, дим8к, эшене6 848мияте д8 саллырак.

Авыл халкына карап м8кт8пне6 нинди ик8нен билгел8п була. М8кт8п ул - авыл к7згесе, авыл й7зене6 к9зе. Чыннан да, теге яки бу авылда 48р кешене6 язмышы - кемнеке к9бр8к, кемнеке 8зр8к - м8кт8пк8 б8йле, ч7нки 48ркем кайчандыр укучы була, укучылыктан 9сеп чыккач, м8кт8п укучысыны6 ата-анасы яис8 укытучысы булып кит8. Шулай итеп, бу м8кт8п диг8небез авыл кешесе 7чен 4ич котылгысыз н8рс8 ик8н. * м8кт8п язмышы авыл тарихына б8йл8н8. М8кт8п тарихы ул тармакланган, билгеле бер урында тамыр 38йг8н авылдан башлана, ч7нки 48ркемне6 9за6ы - аерым ш8хеснекеме ул, тулы бер авыл-касаба, ш848р-кала халкыныкымы - тир8-як, мохит т8эсиренн8н, заман 3илл8ренн8н азат була алмый.


1.1. Каръяуды авылы тарихыннан


Марат Ахунов м8гъл9матларыннан


Каръяуды Базы елгасы буенда урнашкан авылларны6 и6 бай тарихлысы 48м к9ренеклесе. (зене6 тоткан д8р838се, бай тарихы бел8н 9зенч8лекле ул. Авыл Базы елгасыны6 и6 зур кушылдыгы ?чб9л8 инеше буена урнашкан. Биред8 с9з XVII, XIX 48м XX гасырны6 т89ге егерме еллыгында тир8–юньд8 ти6е булмаган зур Иске Каръяуды авылы турында бара.


Иске Каръяуды авылы


Без с7йл8рг8 тел8г8н Иске Каръяуды авылы б9генге к7нд8 Каръяуды исемен й7ртк8н Т9б8н Каръяуды, Урта Каръяуды, Я6а Каръяуды, Чиялекул Каръяудысы, Ленин Каръяудысы, Чишм8–Каран Каръяудысы, Ягер Каръяудысы яис8 Чытыр Каръяудысы дип аталган Чишм8-Каран авылларын 9з эчен8 алган.

Географик урыны буенча, без к9з алдына китерг8н Иске Каръяуды авылы, б9генге Урта (яки Югары) Каръяудыны, Т9б8н Каръяудыны 48м аннан югарыдарак урнашкан Крестьян Каръяудысын 9з эчен8 алган. Со6рак барлыкка килг8н башка Каръяуды авыллары н8къ шул зур авылдан таралганнар. Моннан со6 Каръяуды авылы турында с7йл8г8нд8, без шул зур авылны к9з алдында тотачакбыз. Авылны6 рельефын к9заллаганда, ул калку, 8мма тигезлекле урынга урнашкан. Тир8н ерым ясаган ?чб9л8 инешене6 ике як ярындагы тигез 9з8ненд8 ике урам булып сузылган.

Т9б8н Каръяудыда элек волость булган.  нче елда аннан Ленин Каръяудысы 48м Ягер Каръяудысы авыллары к9ченеп китк8н. К9ренг8нч8, Иске Каръяуды авылы 7ч 7лешт8н торган. Авылны6 бер ягында типт8рл8р 48м крестьяннар яш8г8н, шул якны «Типт8р урамы» яки «Т9б8н урам» дип й7ртк8нн8р.

Каръяуды 3ир-суларга да бай т7б8к. Каръяуды авылы бил8г8н 3ирл8р Базы суыны6 сулъяк ярында Кач елгадан алып, Чиялекул чокырына кад8рге арада була. Базы ярыннан акрынлап к9т8рел8 торган авышлык к7нбатышка табан ?рекм8н елгасы калкулыкларына кад8р к9т8рел8. Авылны6 к9пчелек 3ирл8рен ?чб9л8, Кач елга 48м Чиялекул елгалары ага. Базы буйлап т9б8нд8р8к сул яклап килеп кушылучы К98ш кушылдыгы ?рекм8н суыны6 урта агымы да керг8н.

Авылга нигез салган ата–бабаларыбызга килг8нд8, Иске Каръяуды авылыны6 халкы к9пкатламлы булган. Авылда татар халкы составына керг8н типт8рл8р, башкортлар, алпавыт крестьяннары, удель крестьяннар яш8г8н. Каръяудыны6 т7рле сословие в8килл8рене6 ата–бабалары элек бер урында гына яш8м8г8н. Алар бирег8 авыл барлыкка килг8нн8н со6 гына килеп утыралар. Каръяудыда яш8г8н, югарыда санап кителг8н т7ркемн8рне6 48ркайсысы бернич8 т7ркемч8г8 б9лен8. Авылны6 типт8рл8ре Казан артыннан, крестьян сословиесенд8гел8р – х8зерге Татарстанны6 Алабуга ш848ре тир8сенн8н кил8л8р. Башкорт сословиесе в8килл8ре д8 бер н8селд8н ген8 таралмаган. Т7п 3ир ху3алары булып ис8пл8нг8н Елан иле халкы аларны6 бик аз 7лешен ген8 бер н8сел т8шкил ит8. Калган ике т7ркем башкортлары х8зерге Татарстаннан к9ченеп кил9че халык була.

Х8зерге Я6а Коты, Я6а Балтач 48м Я6а Каръяуды авыл Советларына караган 3ирл8р Чупты баба Колсаринны6 3ир8б8се 3ир бил8м8се була. Ул 9зене6 гаять зур бил8м8сен8 Казан ягыннан к9ченеп кил9чел8рне ипт8шлекк8 башкорт сословиесен8 48м ясак т9л89д8 ярд8м итеш9 шарты бел8н типт8р сословиесе кабул итк8н. Шулай Чупты баба тарафыннан  нче елны6 февраленд8ге килеш9 нигезенд8 Каръяуды 48м Байбулат авылларыны6 татарлары килеп утырган. Шул заманнарда ике авылны6 татарлары да бобыль татарлары сословиесенд8 булалар. «Бобыль» с9зе иске славян теленд8ге «бо» раньше 48м «быль» были диг8н с9зл8р кушылып, элект8н 9к булганнар диг8н м8гън8 белдерг8н. Ягъни биред8ге татарлар к9пт8нн8н бирле яш89л8рен х8б8р итк8н. Шул чорда Чупты баба 9зене6 исеме бел8н й7ртел8 торган Иске Чупты х8зерге Бикм8т авылында яш8г8н.

 нче елгы килеш9 вакытында 48м аннан со6 Каръяуды авылында Солтан Азнагулов яш8г8н. *мма аны6 бер туганы Байсик8 Азнагуловны6 Тайняш авылы тир8сенд8 яш8ве к9рен8. Н8къ шул чорда Кыр Елан илене6 3ир ху3алары составына к9пл8п Казан татарларыны6 9теп кер9е д8 к9з8тел8. *г8р XVII-нче гасыр урталарына караган документларда Кыр Елан илене6 Базы т7б8генд8ге ике ген8 н8сел башкорт исеме астында телг8 алынса, XVIII гасыр д8вамында биред8 утызга якын 3ир ху3асы булган гаил8 барлыкка килг8н. Боларны6 берсене6 д8 элекке 3ир ху3аларына б8йл8неше юк. Борынгы н8селне6 беренчесе Колсарый – улы Чупты – улы Шардыбай – улы Биккол. Биккол баба со6рак Каръяудыга к9чен8. Икенче н8сел ?рекм8н 48м К98шне6 сул ягын били. Алар ш838р8сене6 фрагменты т9б8нд8геч8 Чик8й – улы Тайняш – улы Акманай. Топонимия м8гъл9матларына караганда, бу н8сел кешел8рене6 исемн8рен ике авыл 48м Каръяуды авылы янындагы урман й7рт8.

Шунысы игътибарга лаек, х8зерге Чакмагыш районыны6 Базы бассейнына к9ченеп килг8н Каръяуды, Байбулат, Я6а Бирде, Я6а Балтач, Р838п Кач елга авылларыны6 халкы бер 9к тамырдан чыккан кешел8р булган. Х8тта башкорт сословиесе в8килл8рене6 д8 зур к9пчелегене6 шул ук тамырдан булуы к9рен8.

Каръяуды авылыны6 башкорт сословиесен т8шкил ит9чел8рне6 берсе Солтан Азнагулов була. Ул Китап Тл8нч8й улы бел8н бер чорда Кыр Елан илен8 кил8 48м х8зерге Каръяуды авылы урнашкан бил8м8не6 3ир ху3асына 8йл8н8.

К9рен9енч8, Каръяудыга килеп утырган т89ге кеше №8м8й Дусаев та, Байбулат баба Янсарин да, аларга 3ир бир9че Солтан Азнагуловны6 бабалары бер 9к ?чб9л8 3иренн8н килг8нн8р. Аларны6 аермасы, т89гел8р ясаклы сословие кешел8ре, 8 Солтан Азнагулов казаклы катлам в8киле булган.

Т89ге чорда авыл Каръяуды исемен й7ртк8н 48м аны6 халкы да к9п булмаган. Я6а гасыр башында авыл халкы ун капкага да 3итм8г8н. Авылда м8чет вазифасын 9ти торган гыйбад8т йорты дин эшл8рен башкарып килг8н. *леге гыйбад8т йортына халыкка исламча яш8рг8 ярд8м ит9 бурычы бел8н берг8 сабыйларга белем бир9 вазифасы да й7кл8нг8н. Каръяуды авылы 48м аны6 халкы зыялы, динле булуы бел8н Югары Базы буе авылларына белем тарату учагы ролен башкара. Бу х8л тир8–юньд8 яш8г8н халыкны6 бирег8 к9ченеп кил9ен8 булышлык итк8н.

№ир алыш–биреш ит9 хакындагы документларда Каръяуды авылы  нче елда иск8 алына. Шулай итеп, Каръяуды авылы халкы арта башлый. XVIII й7зне6 урталарында авыл халкы бары типт8р–татарлардан гына тора 48м сан ягыннан й7зл8п ир–ат 48м хатын–кызны т8шкил ит8. Авыл халкы саныны6 кискен артуына эре 3ирбил89че Йосыф Котлыкм7х8мм8т улы Т8вкилевны Осип Алексеевич 3ир бил8м8л8рен8 3ир сорап кил9чел8рне керт9е с8б8п була. Шунлыктан башкортлар саны да кискен артып кит8.


1.1.2.Алпавыт Котлыкмөхәммәт Тевкелев


Алпавыт Тевкелевларны  нчы елдагы матди х8лен к9рс8т8 торган т9б8нд8ге таблицаны бир9 кир8к дип саныйбыз.


«Помещичьи крестьяне лейб–гвардии конного полка вице-вахмистра Петра Осиповича Тевкелева

Поселения

мужчины

женщины

д. Килимово





Новопоселенные

д. Балтачево на реке

Базы









д. Ахун по реке

Туреш









д. Устюмово по

реке Сюнь









д. Карьявды по реке

Учбуля










 нчы елдан башлап, Каръяуды авылын Иске Каръяуды, дип й7рт8 башлыйлар.

Каръяуды авылы тарихы буенча риваять ит9чел8р бертавыштан, элек Урта авылны6 гына булуына басым ясыйлар. Дим8к ки, XVII гасыр ахырларында 48м XVIII гасыр башында яш8г8н Солтан Азнагулов 48м аны6 н8селе Урта Каръяудыга утырган булган. *мма патша х7к9м8тене6  нче елгы ф8рманы бел8н 48р сословие в8киле 9зен8 аерым авыл булып башка чыга. Урта Каръяуды 9зе д8 икег8 таркала. Аны6 югары очтагы урамын Крестьян урамы дип, 8 аннан т9б8нд8ге урамны Типт8р урамы дип й7рт8 башлыйлар.  нче елдагы V нче ревизия вакытында авылдагы халыкны6 барлыгы 0 л8п кешег8 3ит8 яза. Бу вакыт Т9б8н авылдагы башкорт сословиесенд8 торучылар саны  кеше була. Алар барысы берг8  капканы т8шкил итк8нн8р.

Каръяудыдагы алпавыт Тевкелевларны6 крепостной крестьяннарыны6 гомум саны  3ан була. Алар авылда 3иде капканы т8шкил итк8нн8р. Бу чорда 3ан ис8бен алу м8гъл9матларында типт8рл8р саны к9ренми. (тк8н 3ан ис8п, яис8 р8виз буенча ис8пл8г8нд8 типт8рл8рне6 якынча саны й7з кеше тир8се була.


1.1.3. Каръяудылар азатлык 7чен к7р8ш чорында


Каръяуды авылы халкы  –  нче елларда булып узган Емельян Пугачев 3ит8кчелегенд8ге Крестьяннар сугышында да актив катнаша. Пугачев явына кагылышлы материаллар арасында Каръяуды авылыны6 кырык ике ясаклы татарыны6 катнашуы хакында да м8гъл9мат бар. Шул материаллардан к9рен9енч8, Каръяуды 48м аны6 тир8сенд8ге авыллар халкы татар типт8р батыры Б8хтияр Канкаев отрядлары сафында була.


1.1.4. Я6а Каръяуды авылы


Каръяуды авылы тарихы турында с7йл8г8нд8 Я6а Каръяуды авылына нигез салыну вакыты 48м аны6 кыскача тарихы хакында да бернич8 с9з 8йтми м7мкин т9гел.

Архив материалларына караганда, авыл реформадан со6 барлыкка килг8н. Ч7нки  нчы елга караган м8гъл9матларда Иске Каръяуды авылы 48м Я6а Каръяуды исемен й7ртк8н Завод Каръяудысы (х8зерге Шаран районы) авыллары гына ис8пк8 алынган. Со6гы авыл Кыр Елан иленд8  нчы елда килеш9 буенча барлыкка кил8. Элекке Каръяуды, со6рак Р838п волосте составында  нче елда иск8 алынган Я6а Каръяуды авылы кайчан барлыкка килг8н со6

Я6а Каръяуды авылына нигез салынуга кагылышлы 8д8биятка к9з салса6, авылны6 тарихына карата берд8м фикер юк. Башкортстан тарихына багышланган *.З. *сф8ндияровны6 китабындагы Я6а Каръяудылар тарихы а6лаешсыз. К9р8се6, автор бу авыллар тарихы хакында аз х8б8рдар.

Я6а Каръяуды авылы тарихына кагылышлы икенче чыганак - Альмера Калагаеваны6 Я6а Каръяуды авылы тарихына багышлап эшл8нг8н телесценарие. Биред8 ул авыл картларыны6 с9зл8рен8, халык арасында й7рг8н риваятьларга нигезл8н8. Ул авыл кешесе  нче елда туган *мин с9зл8рен8 нигезл8н8: Сезне6  душ авылы  нче елларда т7зел8.

Икенче риваять ит9че Ислам бабай болай ди Мин 9зем  нче елгы... Мен8 безне6 Каръяудыдан  нче елда 3ирле башкортлар бирег8 аерылып кил8л8р 48м Удил Каръяудысы авылын т7зил8р. Я6а Каръяудыда туып 9ск8н башка риваять ит9чел8р д8 шу6а охшаш х8б8р с7йл8дел8р.

Я6а Каръяудыга нигез салыну вакыты турында с7йл8г8нд8 Х8м8т бабайны6 с9зл8ре кызыклы: Мин 9зебезне6 типт8р очына к9чеп килг8н беренче кеше н8селенн8н булам. Минем карт8т8м  нче елларда к9ченеп кил8. Шул вакытта 8тием М7х8мм8тсадыйкка нибары 7ч яшь чамасы була. Килг8нд8 ул арбадан т7шеп калган. Аны карт8тил8рем бик озак эзл8г8н.

Х8м8т бабайны6 с9зл8ренн8н Я6а Каръяудыга нигез салынуны6 т7г8л вакытын 8йтеп бирерг8 м7мкинлек туа. Я6а Каръяуды авылы 9тк8нене6 икенче бите Удил очыны6 барлыкка кил9е бел8н б8йле.

Столыпинны6 аграр реформаларыннан со6 авылны6 3ире к9п булган крестьяннары Удил Каръяудысын т8шкил итеп, башка чыга. К9чен9чел8рне6 к9пчелеге калган авылдашларына караганда х8ллер8к кешел8р була. Югарыда китерелг8н мисалда Ислам бабайны6 9зене6 3ирле башкорт булуына басым ясавы юктан гына т9гел, ч7нки безне6 якларда борын–борыннан бирле 3ире к9п кешел8рне башкорт, дип атау гад8те яш8п кил8.

К9р8се6, Я6а Каръяудыны6 Удил очыны6 барлыкка кил9е Иске Каръяуды халкыны6 югарыда иск8 алынган гражданнарга 48м удилл8рг8 б9лен9е с8б8п булгандыр. Авылны6 3ирле кешел8ре, 3ир кытлыгы кичерг8н авылдашларын калдырып, аерым хутор булып башка чыккан. Аларны6 бай Каенлык урманын сайлавы да га38п т9гел. Я6а 3ирд8 урманны кисеп, я6а йорт–кура тергезг8н авылны да Каръяуды дип кен8 т9гел, 8 «Я6а» эпитеты кушып, Я6а Каръяуды дип атый башлыйлар. Мо6арчы к7нчыгыштан к7нбатышка табан сузылган авыл урамы, «Унд9рт душ»ка бераз почмак ясап, т7ньяк–к7нчыгыштан к7ньяк–к7нбатышка табан 9с9 юн8лешен ала.

 нче елда 9тк8релг8н халык ис8бен алу Я6а Каръяуды авылында  ху3алыкта  кеше яш8вен ачыклый.


1.1.5.Я6а гасыр башында


Егерменче гасыр башын Иске Каръяуды зур авыл булып каршылый. Авыл,  нче елда кантоннар системасы бетерелг8нн8н башлап, Югары Базы т7б8ге авылларыны6 9з8ге була. Т7рле милл8т 48м сословие в8килл8рен берл8штерг8н Каръяуды волосте составына х8зерге Чакмагыш районыны6 Иске 48м Я6а Почкак, Уйбулат, Каратал, Юмаш, (зм8ш, Митр8-*юп, Иске 48м Я6а Каръяуды, Я6а Балтач, Я6а Бирде, С7рм8т, Чишм8 Каран, Байбулат, Р838п, Каран, Иске 48м Я6а Балак, Тайняш, *хм8т, Филипповка; Илеш районыны6 Д7м8й, Базы Куян, Яндыгеш, С9лте, (рм8т авыллары 48м, югарыда атап кителг8н, Юность авыл советына караган Шаран районы авыллары керг8н.

Я6а гасыр башында ук Иске Каръяудыда ике, Я6а Каръяудыда бер м8чет эшл8п кил8. Авылны6 белем учагы булып, Урта Каръяуды м8чете каршында м8др8с8 эшл8п тора.

 нче елда Каръяуды авылыны6 м8гъриф8т 48м м8гариф 7лк8сенд8 зур 9зг8решл8р барлыкка кил8. Шул елны Б8л8б8й 7язене6 барлык волость 9з8кл8ренд8 д8 земство м8кт8пл8ре ачыла. Мо6арчы 48р м8чет каршында эшл8г8н дини м8кт8пл8р заман тал8пл8рен8 3авап бирми башлый. Татар зыялылары арасында 38дитчелек м8кт8пл8ре ачыла. Саф татар м8кт8пл8ренн8н аермалы буларак, земство м8кт8пл8ре урыс д7ньяви м8кт8пл8рен8 охшаган була. Биред8 ислам дине нигезл8ре, татар теле бел8н берг8 рус теле д8 укытыла. Кызганычка каршы, кул астында шул м8кт8пл8р хакында материаллар булмавы, безне гомум с9зл8р бел8н ген8 чикл8нерг8 м83б9р ит8.

1.1.6.Каръяуды м8кт8бе тарихы архив материалларында


В документах архивного фонда «директор народных училищ Уфимской губернии в списке училищ и служащих в них по Белебеевскому уезду Уфимской губернии, составленного по 15 февраля 1908 г. значится Старо-Каръявдинское русско-башкирское училище, открыто в 1898 году, учащихся 12 человек; отпускается на содержание в год 520 р. Учитель, н.чина, Ягкуб Нурмухамедович Дашкин, знаков отличия не имеет, получает жалование 360. Вероучитель, местный мулла, получает 60 руб.»


(документы ЦГИА: И-113, Опись 1, Д.613, Л.75, 116об)


1920 нче елны6 1 нче ноябренд8 Халык Комиссариатыны6 М8гариф эшл8рен алып баручы статистик б9леге «Основное обследование состояния народного образования в России 1920 года» диг8н исем астында Б8л8б8й 7язе Уфа губернасыны6 ике м8кт8бен тикшер8:

а) Гомум белем 48м хезм8т нигезл8рен укыта торган I нче д8р838ле Т9б8н Каръяуды м8кт8бе. Ачылу елы - 1917, м8кт8пт8 ике укытучы эшли:

Курсонов (Курканов, Каринов, язуны анык аерып булмый), Нурулла, 25 яшь, татар теле 48м арифметика д8ресл8рен алып бара.

Измайлов Нурлыгаян, 25 яшь, рус теле, татар теле 48м арифметика ф8нн8рен укыта.


(Архив документлары: ЦГИА фонд Р473, Опись 2, Дело 512 № 1 об.)


б) Гомум белем 48м хезм8т нигезл8рен укыта торган I нче д8р838ле Я6а Каръяуды м8кт8бе. Ачылу елы - 1919, м8кт8пт8 ике укытучы эшли:

Киреев Гыйльмибаян, 25 яшь, «Госмания» м8др8с8сен т8мамлаган, татар теле 48м арифметика д8ресл8рен укыта.

Ишкилдин Мирзаян, 23 яшь, татар телен 48м арифметиканы укыта.


(Архив документлары: ЦГИА РБ: Фонд Р - 796, Опись 1, Дело 3553. 1.2.5.)


В документах архивного фонда Министерства просвещения БАССР в списке начальных школ Чекмагушевского района на 1 сентября 1934 г. значится: 1) Ново-Каръявдинская начальная школа; число классов - 4, преподавателей - 2, учащихся - 95, год открытия - 1923, зав.школой - Аминев; 2) Нижне-Каръявдинская школа; число классов - 4, преподавателей - 2, количество учащихся - 84, обслуживает башкирское население, язык преподавания - татарский, год открытия - 1923, зав.школой - Гареев; 3) Верхне-Каръявдинская начальная школа, число классов - 3, преподавателей - 2, количество учащихся - 48, год открытия - 1931, зав.школой - Аминева.

Все школы входили в состав Ново-Каръявдинского сельсовета и находились при колхозе «II коммуна».


(Архив документлары: ЦГИА РБ, Фонд 1. Р-798, Опись 1. Дело 3553. Л.1.)


В списке школ Чекмагушевского района на 15 сентября 1935г. значится Ново-Каръявдинская неполная средняя школа, обслуживает татарское и башкирское население, число классов - 5, преподавателей - 4, всего учащихся - 126, год открытия - 1935.


(Архив документлары: ЦГИА РБ, Фонд 1. Р-798, Опись 1. Дело 3553. Л.2.5.)


Господину Директору

Народных училищъ

Уфимской губернии


Господин Министръ Народного Просвещения!

На Ваше усмотрение коего мною было представлено ходатайство Белебеевского уездного земства об открытии въ Белебеевском уезде русско-башкирскихъ школъ - 17 сего июня за № 15318, уведомил меня, что онъ г.Министръ, разрешил г.Попечителю Оренбургского Учебного Округа учредить русско-башкирских училищъ въ 10 ти селенияхъ названного уезда, а именно: Старых Каръявдахъ, Старой Дюмаевой, Тайняшевой, Куручевой, Токтогуловой, Старо-Калмашевой, Чекмагушевой и Тузлыкуша и поручить Департаменту Народного Просвещения ассигновать въ ________Вашего высокородия единовременно 200 рублей на первоначальное обзаведение сихъ училищъ и, начиная съ 1-го июня текущего года по 2800 рублей в годъ на ихъ содержание.

Сообщая об этомъ Вашему Высокородию въ дополнение къ №1391 от 28 февраля сего года, - имею честь присовокупить, что въ изложенномъ мною, вместе с симъ - поставлена въ известность и Белебеевская Уездная Земская Управа, съ предложениемъ немедленно принять по соглашению съ Вами, Милостивый Государь, все меры къ тому, чтобы упомянутые школы могли быть открыты съ начала предстоящего учебного года.


Уфимский Губернатор

(подпись)

Письмо № 4144

от 26 июня 1898 года

г.Уфа


1.2.Авыл тарихына караган музей м8гъл9матлары


Альмера Калагаева материаллары


Каръяуды авылы тарихы бел8н туксанынчы елларга х8тле ныклап кызыксынучы булмаган, дип раслый м8кт8п музеенда тупланган м8гъл9матлар. Бу кызыксыну музей эшч8нлеге бел8н башланып кит8. Авылны6 олы кешел8ре с7йл8вен8 таянып, т9б8нд8ге н8ти38л8р чыгарыла.

Я6а Каръяуды авылы, югарыда 8йтеп кителг8нч8, башка бер, моннан 7ч километр ераклыкта булган, Иске Каръяудыдан аерылып чыга. Авыл иш8еп кит9 с8б8бенн8н авылдашлар ч8ч9лек-к7т9лек 3ирл8рен8 кытлык кичер8 башлый. Авыл аксакаллары урындагы власть вакилл8ренн8н р8сми р7хс8т сорап, к9ченеп утыру м7мкинлеген х8ст8рли башлыйлар. Т89д8 аларга нибары унд9рт кешелек 3ир б9лен8. Шу6а к9р8 хасил булган 7р-я6а авыл «Унд9рт душ» дип й7ретел8.

И6 беренче булып, Габделгани бабай гаил8се килеп утыра. Авылдашлар с7йл8ве буенча, Габделгани бабай ат 3игеп, фурманына тормыш- к7нк9реш кир8к-яракларын т7яп, улы Гали 48м 7ч яшьлек оныгы М7х8мм8тсадыйк бел8н я6а урынга юн8л8. Барасы юллары ?чбүл8 елгасы буеннан 9т8. Билгел8нг8н урынга килеп 3ит9 бел8н, фурманнарындагы бала юк булып чыга. *лб8тт8, бу х8л 7лк8нн8рне борчуга сала. Гали ат менеп, килг8н юлдан бер карыш тайпылмыйча, кире якка кит8. Кечкен8 Садыйкны6 яр буенда таш ыргытып утыруын к9реп, 8ти кеше бик шатлана. Х8м8т1 бабай бу баланы6 туган елын т7г8л билгели. Ул 1877 нче елгы. *леге вакыйга бу бала 7ч яшьлек булган чакка туры кил8. Шулай итеп, Я6а Каръяуды авылы 9з тарихын 1880 нче еллардан башлап 3иб8р8.

Башкорт очы егерменче гасыр башларында барлыкка кил8 диг8н м8гъл9мат та бар. Аны6 барлыкка кил9е 1913 нче елга карый. Н8къ шул елда Т9б8н Каръяуды авылында янгын чыгып, аны6 башкорт очы т8мам янып бет8. Борынгы ышанулар-юраулар буенча янгын аф8тен8 дучар булган 3ирг8 я6адан килеп утыру ярамый. Янгыннан зыян к9рг8н башкортларга 3ир «уделять» ит8л8р, шул р8вешле, «Удил» авылы барлыкка кил8. Я6а авылга беренче булып Латыйп бабай к9ченеп кил8,ул - Ш8йхеразый Латыйповны6 карт8тисе. Л8кин я6а исем бел8н аталган авыл очлары гомум исем бел8н берл8штерелеп кил8. Ул - Каръяуды.

Дим8к, Каръяуды атамасы боларны6 барыннан да борынгырак. Р8сми документларда ул беренче тапкыр 1673 нче елда иск8 алына. Бу атаманы6 этимологиясе 7ч тармаклы. «Кыр ягы», «Кар яуды», «Карявдин» исем