Реферат: Мяленцiй Сматрыцкi - Бияграфiя

Міністэрстваадукацыі РэспублікіБеларусь

БеларускіДзяржаўныУніверсітэтІнфарматыкіі Радыёэлектронікі

Рэфератна тэму:

“МяленційСматрыцкі”

Выканаў:

Студэнтгр. 251004

МядзведзеўАндрэй Юр’евіч

Мінск,2002 г.

Грамадска-палітычныі царкоўныдзеяч, пісменнік.Нарадзіўсякаля 1578г. ў мястэчкуСмотрыч (цяперДунаявецкіраён Хмяльніцкайвобласці) ушляхецкайсям’і. Пачатковуюадукацыю атрымаўпад кіраўніцтвамбацькі – вядомагапалеміста, аўтара антыкаталіцкіхтвораў, рэктараАстрожскайшколы, дзе Сматрыцкі“абучаны славянчкі, грэчаскі ілацінскі”, атаксама грэкаКірыла Лукарыса– рознабаковаадукаванагачалавека, будучагаканстанцінопальскагапатрыярха.СкончыўшыфіласоўскіфакультэтКіеўскай езуіцкайакадэміі, Сматрыцкізаймаўся педагагічнайдзейнасцю ўпаравлаўныхбрацкіх школахВільні, Мінска, Кіева. ПаводлеБаркалабаўскагалетапісу, князьБ. Саламарэцкіпа рэкамендацыіК. Астрожскагаў 1600 запрасіўСматрыцкаганастаўнікамда свайго сынаБагдана: “ўзяўшысына ад Лаўрэнціязараз дано данавукі лацінскіяда пана МаксімаГерасімавічаСматрыцкага”.З гэтага часуСматрыцкінадоўга звязаўсвой лес з сям’ейпамяненагакнязя, частажыў у яго маенткахСаламарэччапад Мінскамі Баркалабавана Магілеўшчыне.Разам з сынамкнязя ен прадаўжаўадукацыю урозных гарадахСілезіі, Славакіі, Геоманіі, слухаўлекцыі ваўніверсітэтахЛейпцыга, Нюрберга, Вітэнберга, дзе жыў і прапаведаўЛютэр. Відаць, за мяжой Смытрыцкіатрымаў ступеньдоктара медзіцыны, пра што сведчыцьтытульны лістяго “Апалогіі”(1629), Львоў). Вярнуўшысяз-за мяжы, Смытрыцкіжыў у таго жкнязя пад мінскам.У той час ішлобязлітаснаезмаганне дзьвухчэркваў – каталіцкайі праваслаўнай, за якім выразнапраглядвалісясацыяльна-палітычныяі нацыянальныяінтарэсы кожнагаз бакоў. Цяжкаеуражанне наСмытрыцкагазрабілі езуіцка-уніяцкаянецярпімасць, беззаконнеі разгул фанатызмуў адносінахдя мясцоваганасельніцтва“русінаў”.Уключыўчысяў гэтую барацьбу, Смытрыцкінапісаў шэрагбрашур, у якіхне прызнаваўправамоцнасцьуніі (супраць“Разговоровбереснятинас братчиком”,I“ВоскресшегоНаливайко”), даваў парадыпра спробысупраціўленняраспаўсюджваннюуніяцкагаверавызнання, наладжваўсувязі з іншыміцэнтрамі праваслаў’я(Вільня, Львоў), садзейнічаўстварэнню ўМінску праваслаўнагабрацтва. Антыезуіцкаянакіраваначцьяго твораў ідзейнасцівыклікала даСмытрыцкагапавагу і давернасельніцтва, якое бачылаў яго асобесвайго абаронцу.Езуіцкі гісторыкЯ. Суша быў вымушанысведчыць: “Княму як аракулусцякаліся людзіз ўсіх старон”.НеўзабавеСмытрыцкіперабраўсяў Вільню, дзеад імя праваслаўнагавіленскагабрацтва ў 1608напісаў “Антыграфі, або адказ наз’едлівы трактат”супраць твораўІ. Пацея “Ерасі...”.Абараняючыдагматыкуправаслаўя, адстойваючыправа на свабодуверавызнання,ў прадмове дагэтага твораен заяўляў прагістарычнуюі прыроднуюпраўду тых, надкім робяцьнасілле: “Такавасіла праўды– чым больш яеімкнуцца задушыць, тым больш яезамацоўваюць”.

НапрадставеюрыдычныхдакументаўСмытрыцкіабвяргаўабвінавачванніуніяцкіх аўтараўу парушэнніправаслаўнымізаконаў і ўтварэнніімі беспарадкаў, апісваў “беззаконнасць, свавольствыі эксцэссы”, якія цыняцьуніяты і католікі, парушаючы ўсе“броскія ічалавечыяўстанаўленні”.Так Смытрыцкіапыніўся ўцэнтры разгорнутагаграмадска-рэлігійнагаруху. Адзін злепшых яготагачасныхтвораў па змесце, форме і перадачыпачуццяў –“Трэнас, альбоЛямант ўсходняйцарквы” (1610) запрыгожы і вобразныстыль якогаСматрыцкаганазывалі златавучтам.У цэнтры вобразправаслаўнаймаці-царквы, якая плача іпакутуе. У імадлюстраванытрагічны леснарода, разбурэннежыцця грамадства, смута і спусташэннеў краі: “Горамне няшчаснай…з ўсіх бакоўабрабаванай…выстаўленайна ўсеагулюнуюзнявагу… Рукіў аковах, ярмона шыі, путы нанагах, двухбаковавострымеч над галавой.”Лэты плач іпакуты – трагедыянарода, якіплача ад бяссілляў няроўнайбарацьбе зтонка спланаванымі арганізаванымкаталіцка-уніяцкімнаступам. Галоўнаятэма “Трэнаса...”– усбаковаякрытыка каталіцкайцарквы ад яедогматаў дамаральнагаабрысу яе святароў.

Адноз галоўныхпытанняў, якіяабмяркоўвалітагачасныяпалемісты, былопытанне абпрычынах ажыццяўленняБрэсцкай уніі.Яно хвалявалаўсе грамадства.Многія аўтарыбачылі іх ўпрыгнечанымі гаротнымстановішчыправаслаўнайцарквы ў РэчыПаспалітай.Падзяляючыгэты погляд, Сматрыцкі, якніхто іншы, пераканаўчаі найбольшпоўна абгрунтаваўяго. Ён усебаковапаказаў агульныстан праваслаў’я, непаладкі ягоструктуры, дэмаралізацыю, бяспраўе іпрыгнечанаестановішчаў грамадстве.Прычыны ўвядзенняўніі Сматрыцкібачыў ў маральнымразлажэннілухавенства.Выкрываючыжыцце святароўўсей царквы, Сматрыцкі даўім трапнуюхарактарыстыку:“Ні жыцце, нізвычаі, не паводзіны, ні адзенне неробіць васнастаўнікамі…У жыцці вы шынкарыі купцы, па звычках– лежабокі, ўразмове – невукі, у абыходжанні– крывадушныя, а па адзенні– драпежныяваўкі, вашызабавы – распусныя.Гэта ўсе губіцьі вас саміх, ітых, хто васпераймае”.Пасля выдання“Трэнаса...”паводле ўказаЖыгімонта ІІІна праваслоўнаебрацтва абрынулісярэпрэсіі: ягодрукарня былазачынена, кнігіі шрыфт знішчаны, накладзеныштраф ў 5000 злотых, карэктар Л.Карповіч быўзняволены ўтурму, аўтараад пакараннявыратаваўпсеўданім(Феафіл Арфалог).Каб нейтралізавацьў грамадствеўражанне ад“крамольнайкнігі”, езуітыі ўніяты выдалінекалькі твораўсупрацьлеглагазместу, у тымліку “перастарогу”П. Скаргі (1610),“Перыгорыю”І. Марахоўскага(1612) і інш. Яны называліСматрыцкагаздраднікамайчыны, агентамМасквы, вучнемЛютэра і інш.Але э твор захоўвалі, перадаваліз пакаленняў пакаленне, перапісваліад рукі. Сваюантыуніяцкуюдзейнасць удуху “Трэнаса...”Сматрыцкіпрацягваў інадалей. Паялясмерці Карповічаен быў абранынастаяцелемСвятадухаўскагаманастыра(прыняў манастваў 1617), узначаліўправаслаўнаебрацтва ў Вільні.Яго дзейнасцьяк педагогаі вучонага-філолагана працягуўсяго жыццябыла цеснасвязана справаслаўнымібрацтвамі ўВільні, Мінску, Кіеве і інш.Быў рэктарамбрацкай школыў Кіеве (1616-17). Абагульненнемнавуковай працыі педагагічнайпрактыкі Сматрыцкагаз’явілася“Грамматикиславенскияправилноесинтагма», выдадзенаяў Еўі (каля Вільні)у 1619. Па аналогііз грэчаскаймовай Сматрыцкіпадзяліў граматыккуна арфаграфію, этымалогію, сінтаксіс іпрасодыю. Якфілолаг Сматрыцкіглыбока пранікаўў лад мовы, адчуўяе натуральныяўласцівасці, выявіў яе нормы, заканамернасціі унутраныямагчымасці.Амаль ўче наступныявыданні граматыку розных краінахбылі або скарачэннямі, або малазначныміперавпрацоўкамі, ці прамымкапіраваннем“Граматики...”Сматрыцкага.

Усувязі з назначэннему 1620 Сматрыцкагаўпаўнаважанымканстанцінопальскагапатрыярха ўКіеве разгарнуласяновая хваляантыўніяцкагаруху. Да гэтагачасу ў праваслаўнайцарквы не засталосяніводнай епіскапскайкафедры, незанятай уніятамі.З1618 архіепіскапамполацкім быўуніят ІасафатКунцэвіч.

Укаралеўскіхграматах (1621 іінш.) Сматрыцкіі метрапалітБарэцкі аб’яўлялісясамазванцаміі ворагамідзяржавы. Спецыяльныкаралеўскіуказ патрабаваўад Віленскагамагістратапакараць Сматрыцкагаяк шпіёна ібунтара. Быланават створанаследчая камісія, тройчы Сматрыцкагавыклікалі насуд, але ен наяго не з’явіўся.На працягу1621-23 ім напісаныі выдадзенынаступныятворы: “Апраўданненявіннасці”,”Абаронаапраўдання”(1621)і інш. У іх Сматрыцкіадлюстраваўновыя хвалірэпрэсіі, стойкасцьнасельніцтва.Кульмінацыяйгэтай барацьбыбыло паўстаннеў 1623 гараджанВіцебска, увыніку якогабыў забітыепіскап-уніятІ. Кунцевіч.Сматрыцкі быўаб’яўленысаудзельнікамзабойства. Ітады ен тайназ’ехаў з Вільніў Кіеў, адтульў Палесціну, Егіпет, Грэцыю, дзе прабыў 3гады. Ў 1626 вярнуўсяу Кіеў. Апошніягады жыццяправёў у Дзерманскімманастыры.

Сматрыцкізаймае значнаемесца ў гісторыіграмадска-палітычнайдумкі Беларусіі Украіны Ічвэрці 17 ст. Якрэлігійныдзейнік, таленавітыпісменнік, якфілолаг і педагог.Ён памер 27.12.1633