Доклад: МЕМБРАНАНЫҢ ЛИПИДТІК ҚҰРАМЫ

Мембраналық липидтердің негізгі функциясы — биқабаттық матриксті қалыптастыру. Негізгі класс — глицерофосфатидтер.Глицерола деп аталатын гидроксильді топ, құрамына фосфат кіретін, полярлы топтанумен байланыста. Екі басқа гидроксильді топ гидрофобтық қалдықтармен байланысады. Табиғаттағы фосфолипидтер конфигурациясы D болады.Фосфоглицеридтердің көбісінде фосфаттық топ глицеролдың sn-З-қалыпында жатады, ол холинді, этаноламинді, миоинозитольды, серинді немесе глицерольды тобымен байланады.

Сурет 1. Глицерофосфатидтің құрамы

Майлы қышқылдардың құрамына ылғи көміртек атомдарының жұп саны креді/14-тен 24-ке дейін/. Ең жиі кездесетіндері — С16, С18 и С20. Қанықпағандықтың дәрежесі түрлі болады, бірақ та жиі кездесетіндері — 18:1, 18:2, 18:3 и 20:4.

Сурет 2. Мембраналардыңлипидтерініңмайлықышқылдары.

Табиғаттакездесетінқышқылдарекілікбайланыстардыңцис-конфигурациясыменсипатталады. Мұндайконфигурациядатізбекомырылуғаұшырайды, биқабаттағылипидтімолекулалардыңтүйюлуі бұзылады. Фосфолипидтердіңкөбісініңқұрамынабірқаныққанжәнебірқанықпағантізбеккіреді. Жануарлардыңклеткаларындақанықпағантізбекглицеролдыңsn-2-қалпында жатады. Е. coliклеткаларыүшін да солайболады. Полиқанықпағантізбектердеекілікбайланыстарөтежиікернеусізболады. Кейбірбактериялардыңфосфолипидтерібұталанғанжәнеқұрамынациклдер /циклопропан/ кіретінтізбектердентұрады.

Сурет 3. Фосфатидилхолинныңқұрамы.

Кардиолипиндернемеседифосфатидилглицеролдар — фосфолипидтердіңдимерлітүрлері. Митохондриялардың, хлоропластардыңжәнекейбірбактериялардыңмембраналарындажиікездеседі

Плазмалогендер.Бұлфосфоглицеролипидтердіңбіркөміртектіктізбегі — қарапайымвинилдық эфир. Этаноламиндықплазмалогендермиелиндежәнежүректіңсаркоплазмалықретикулумындажиікездеседі